Ondeugende onderkleding of toch niet?

Kousenband met belletjes. Foto: Alice de Groot.

Bij het zoeken naar mooie en interessante onderkleding, vonden we bij het Gemeentemuseum Den Haag in onze database een ‘kousenband’ met twee belletjes aan de uiteinden. Dat klonk als een spraakmakend verhaal. Zouden er ooit onder de japon van een achttiende-eeuwse dame rinkelende geluiden hebben geklonken?

Kousenbanden

Kousenbanden waren geliefde accessoires in de achttiende eeuw. Hoewel het breien van kousen op dat moment al behoorlijk geavanceerd was – dit kon al machinaal, terwijl de eerste naaimachines nog in de ateliers moesten verschijnen – had men nog niet de beschikking over de elastische materialen van nu. Om afzakken te voorkomen, moesten kousen boven de knie omhooggehouden worden met een lint of kousenband.

Paar dameskousen, ca. 1725/1775, collectie Centraal Museum, schenking 1925, objectnr.: 5018
Paar dameskousen, ca. 1725/1775, collectie Centraal Museum, schenking 1925, objectnr.: 5018

Deze kousenbanden konden prachtig gedecoreerd worden, bijvoorbeeld met borduursels en romantische of zelfs ontdeugende liefdesmotto’s. Een paar witte satijnen kousenbanden uit onze collectie is in kleine pailletten versierd met de tekst “Soit heureux / que ce noeud”: “wees gelukkig in je verbinding”, zoals deze kousenband bindt. Een kousenband van crèmekleurige zijde brengt een andere boodschap: “Je ne puis respirer”: “ik kan geen adem halen”.

Volgens overlevering

De band (‘kousenband’) van rood laken en goudgalon is in de beginjaren van onze kostuumcollectie binnengekomen. We kunnen het precieze jaartal niet meer achterhalen, maar weten wel dat de band al in de vroege jaren 1950 is gedocumenteerd. Onze voorgangers toen hadden nog geen beschikking over computers, en hielden alle objectgegevens met kaartenbakken en aangehechte kaartjes bij. Op een klein papieren labeltje, dat aan het object is bevestigd, staat geschreven:
“Kousenband (volgens overlevering) / XVIIIe eeuw (?)”.

Documentatie bij de kousenband.
Documentatie bij de kousenband.

Aan het handschrift en het vroege inventarisnummer te zien, is de band waarschijnlijk afkomstig van Cruys Voorbergh, die met zijn verzameling de basis voor onze kostuumcollectie legde. Maar klopt de aangeleverde informatie wel?

Kousenband of halsband?

Toen wij het object in het depot tevoorschijn haalden, betwijfelden wij sterk of het een echte kousenband kon zijn. Naast dat wij een kousenband met rinkelende belletjes niet goed in de achttiende eeuw konden plaatsen, doen ook de vormgeving en afmetingen ons vermoeden dat de oorspronkelijke toeschrijving niet klopt. In de band bleken twee kleine openingen te zitten, waar een lintje doorheen gehaald kon worden. Hiermee werden de uiteinden bij elkaar gebonden. Deze openingen zitten echter op een afstand van 28 cm – een stuk kleiner dus, dan zelfs de onderste omtrek van een gemiddeld bovenbeen!

Hoe is dit object dan wel gebruikt? Daar hebben we helaas nog geen definitief antwoord op. Zou het misschien ooit een halsbandje voor bijvoorbeeld een kat geweest zijn? Wie een goede suggestie heeft, mag het zeggen!

Aanvullingen

Ik ken geen andere voorbeelden van belletjes op dit soort kousenbanden. 28cm is inderdaan een erg klein bovenbeen. Maar het was niet ongekend om een dergelijke band onder de knie te dragen. De afmeting van een rank damesbeen zou onder de knie 28 cm kunnen zijn.

Dit is een blogpost waarin de positie van de kousenband besproken word. Ik moest er aan denken toen ik je blogpost las.
http://twonerdyhistorygirls.blogspot.nl/2014/02/return-engagement-garter...

Hier trouwens een voorbeeld van een 18e eeuwse kattenkraag in de vorm van een lint met daaraan belletjes.
Via google art project.
https://www.google.com/culturalinstitute/asset-viewer/magdaleine-pincelo...

Doe een aanvulling

Vul deze informatie aan of geef een reactie

1
2
Auteur
collectiemedewerker mode- en kostuumafdeling Gemeentemuseum Den Haag
Datum
19 februari 2016