Stoppen en stoplappen

Het stoppen is een handwerktechniek die vooral vroeger veel werd toegepast om gaten te herstellen. Elk meisje leerde vroeger een aantal basistechnieken voor het repareren van geweven en gebreide stoffen met naald en draad. Sinds een aantal jaren staan technieken voor het repareren van kleding weer in de belangstelling onder de naam 'visible mending', het zichtbaar repareren van kleding.

 
 
Fries Museum
favoriet  0
 
Collectie

Stoplap met rode stervormige stop in het midden, gemerkt M.L. 1760

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

Stoplap, linnen. Blokken, kruizen in het midden ster. Kleuren: oa. oranje, blauw, rood, groen, roze. Opengewerkte rand.

favoriet  2
 

Het Fries Museum heeft, naast een uitgebreide collectie stoplappen, ook veel stoplappen in de collectie waar gebreid werk nagebootst is als oefeni

Link

Met deze tutorial laat Tom of Holland stap voor stap zien hoe je een gat in een wollen trui kan repareren.

foto: Herstelde kousen, 1920-1940, Museum TwentseWelle Enschede
favoriet  2
 

In het depot van Museum TwenteWelle in Enschede is een paar kousen te vinden die duidelijk meer dan eens hersteld zijn.

Link

Berthi Smith-Sanders ging op onderzoek uit naar de herkomst van een stoplap op de tentoonstelling De Hand van de Maakster in het Zuiderzeemuseum. Wie was Sophia van Wyck? en waar verwezen de initialen op de lap naar?

Fries Museum
favoriet  0
 
Collectie

Stoplap met rechthoekig kader, gemerkt Johanna Scholtens anno 1778

favoriet  2
 

In 2014 bezocht Tom van Deijnen, bekend als Tom of Holland, het depot van het Fries Museum in Leeuwarden. Op zijn blog schrijft Tom over brei- en stopwerk dat hij toepast in eigen ontwerpen. Tijdens dit bezoek kon hij voor het eerst de objecten in het echt bekijken.

Fries Museum
favoriet  0
 
Collectie

Stoplap met eenentwintig stoppen van Henrica Dutelius, 1773

'Door myn gedaan', Maria Catharina Droowe, Fries Museum Leeuwarden. De stoplap heeft uitgebreid versierde randen, moeilijk stopwerk aan de zijkanten en makkelijkere oefeningen in het midden van de stof. Foto: Tom van Deijnen.
favoriet  3
 

Tot diep in de 20e eeuw worden vrouwen vooral opgeleid tot huisvrouw en hulp. Meisjes leren handwerken met de basistechnieken voor het naaien, breien, en repareren van geweven en gebreide stoffen.

Fries Museum
favoriet  0
 
Collectie

Stoplap van gemêleerd linnen met verschillende initialen, anno 1852

Link

In dit blog veel handige tips en voorbeelden van mazen en stoppen.

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

Voorstellende geometrische figuren in verschillende maastechnieken in rood, blauw en geel borduurgaren op linnen.

Link

In deze online class een mooi voorbeeld van een stop-patroon met gekleurd draad.

favoriet  4
 

Het oplappen van kapotte of ouderwetse spullen is de laatste jaren erg in de mode, niet alleen bij degenen die een meer duurzame samenleving nastreven. En het mag ook heel duidelijk zijn dat je iets hebt opgelapt. Dat geldt zeker voor kleding.

favoriet  1
 

Een gat in een kledingstuk kan betekenen dat het klaar is voor de vuilnisbak, maar zo'n gat kan ook het begin zijn van een nieuwe look voor dat kledingstuk. Met zichtbaar stoppen laat Judy Cerfontaine van DierbaarGoed zien dat het dichten van gaten met afwijkende kleuren een kledingstuk nieuw elan kan geven.

Elk meisje leerde vroeger een aantal basistechnieken voor het repareren van geweven en gebreide stoffen met naald en draad. Bij het naaionderwijs hoorde het maken van een ‘stoplap‘ om scheuren en gaten in textiel te kunnen repareren. Zo werd er geoefend met het stoppen van een winkelhaak of het repareren van een gat, die met opzet in de lap waren gesneden.

Reparatie van versleten stof of gat

De techniek van het stoppen is het opnieuw weven met naald en draad van versleten stof of het dichten van een gat. Stoppen is eigenlijk weven waarbij men met de naald over en onder de draad van de stof doorgaat. Tijdens het stoppen van een gat wordt met garen een netwerk van horizontale en verticale draden gespannen. Deze worden vastgehecht aan de stof rond het gat. Bij gebruik van dezelfde kleur draad kan de stop onzichtbaar worden. 

Een oefening in kleur

Door het gebruik van gekleurd garen ontstaan strepen of ruiten. De keperbinding is te herkennen aan de schuine strepen waarmee nieuwe variaties konden worden gemaakt. Dat gekleurd draad werd in een stoplap vaak gebruikt omdat het helpt met het leren van de verschillende technieken: het is makkelijker om te zien wat je aan het doen bent en fouten zijn beter te zien. Het uiteindelijke doel was om alles onzichtbaar te kunnen stoppen.

Stoppen, doorstoppen of mazen

In beschrijvingen worden vaak verschillende termen door elkaar gebruikt. Met stoppen herstel je het weefwerk (dit kan onzichtbaar en zichtbaar -ter decoratie-). Met doorstoppen verstevig je dun geworden stof of breisel en mazen wordt gebruikt bij dun breiwerk: met een maassteek de breisteek volgen.

Met een ‘brei-stop‘ konden meisjes oefenen in het repareren van kousen. Soms werd rond het gat eerst een verstevigende draad gelegd. Daarna werden horizontale en verticale draden geregen over het gat waardoor een weefwerkje ontstond. Om het gat zo onzichtbaar mogelijk te stoppen werd gebruik gemaakt van hetzelfde materiaal als waarvan het breiwerk is gemaakt.

Om het stopwerk netjes en glad te doen, werd vaak een stop-ei onder de te bewerken stof gehouden. Daarnaast kunnen gaten in breiwerk worden gevuld met maaswerk. Daarbij worden met naald en draad breisteken ‘geborduurd’ over een aantal voorgespannen hulpdraden. Goed maaswerk is niet te onderscheiden van breiwerk.

Kousen en sokken stoppen was een tijdrovend en veel terugkomend werk omdat deze het meest onderhevig waren aan slijtage. Bovendien bleven de stoppen onzichtbaar voor de buitenwereld en konden de kousen met gemak vele malen worden hersteld.

Merkjes aanbrengen

Naast het stoppen en herstellen van allerlei gaten leerden meisjes borduren voor het verfraaien, maar ook praktisch voor het markeren van huishoudelijk textiel. Zo was het door het aanbrengen van initialen of tekens makkelijker verschillend textiel te identificeren op wasdagen. 

Visible mending

Het stoppen staat als techniek weer in de belangstelling. Niet meer onzichtbaar maar juist ‘visible mending’ is nu een trend: het zichtbaar herstellen van de reparaties. Daardoor is er hernieuwde belangstelling voor museale voorwerpen die vanwege de gebruikssporen tot voor kort nauwelijks werden getoond. Door het bestuderen van deze kledingstukken kunnen we iets achterhalen van de vindingrijkheid van vroegere generaties. Ook de vele oefeningen uit het naaionderwijs op de soms prachtig versierde stoplappen kunnen op nieuwe belangstelling rekenen.

Verder lezen:

MGA Schipper- van Lottum, Merk-en stoplappen. Schoolwerk van Amsterdamse meisjes uit vier eeuwen. Amsterdam 1980.

Berthi Smith-Sanders, Merk & stoplappen uit het Burgerweeshuis Amsterdam. 2013. In dit boek zijn ook patronen te vinden.

Blog over visible mending van Tom van Deijnen: Blog Tom of Holland

Tom of Holland deelt zijn favoriete boeken over dit onderwerp in zijn blogpost over mending books

 

Met dank aan: Tom van Deijnen (Tom of Holland, visible mending programme), Gieneke Arnolli (Fries Museum), Judy Cerfontaine (DierbaarGoed Arnhem)