Modemuze X Volkskrant: Veren op vrouwenkleren

In samenwerking met de Volkskrant publiceert Modemuze elke week een themapagina die aansluit bij het artikel 'Voorlopers' van Wieteke van Zeil uit de zaterdageditie van de krant. In 'Voorlopers' worden hedendaagse modeverschijnselen besproken met een link naar het verleden. Dit keer is het thema: veren op vrouwenkleding.

1
 
Link

Veren zijn om te mee pronken en een vrouw te transformeren. Elk stijlicoon heeft zijn archetypische voorlopers. De veren van actrice Julianne Moore zijn werkelijk van alle tijden.

Detail van een bergère met veren, ca. 1780, collectie Fries Museum Leeuwarden.
favoriet  2
 

Als er in Museum Volkenkunde niet de tentoonstelling Wereld Vol Veren stond, was dit hoedje was me niet meteen opgevallen. De bergère, of herderinnenhoedje, is vlak na de opening van het Fries Museum geschonken en is waarschijnlijk een trouwhoed.

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

Eén zwarte veer, 9 bruin/witte veren, twee bosjes van diverse samengebonden bruin/witte veren.

Amsterdam Museum
favoriet  0
 
Collectie

Parasol, met metalen steel, waaraan een handvat van ivoor zit, met gaatje voor koordje. Koord ontbreekt. Cremekleurige zijden dek.

Gemeentemuseum Den Haag
favoriet  0
 
Collectie

Waaier, montuur van wit celluloid met strik van roze ripslint op panache, spijlen met roze struisveren

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

Lang en wijd van dikke zwartwollen stof gevoerd met zwarte satinet, in de voering 2 kleine zakjes afgezet met ingerimpeld band.

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

Zwart fluwelen capeje, kort, met opstaande kraag met struisverenrand. Door de wijdte valt het capeje in plooien neer.

Rijksmuseum Amsterdam
favoriet  0
 
Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
favoriet  0
 
Collectie

Het hoofdsieraad bestaat uit een gevlochten rondgebogen band, waarin een krans van zwarte struisvogelveren is vastgezet.

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

Van donkerbruine ripszijde, versierd met belegsels en kralen, het boord en de mouwen afgezet met bont.

Gemeentemuseum Den Haag
favoriet  0
 
Collectie

Avondcape van diverse gekleurde veren gehecht op linnen, gevoerd met wit zwanendons, afgezet met passement (zijdekoord) en franje van zijde

Amsterdam Museum
favoriet  0
 
Collectie

Tweedelige daagse roze japon van satinet. Bloezend lijfje garnering langs de hals van zwart fluweel, aan de hals afgezet met wit dons.

Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
favoriet  0
 
Collectie

Aan een stramien van gevlochten agave-vezels, zijn gele papagaaien veertjes gehecht. De vezels zijn omwonden met naturel katoenen draad.

Amsterdam Museum
favoriet  0
 
Collectie

Baljapon van goud geel fluweel, doorlopende coupenaden, zogenaamd prinsessenmodel, wijd uitlopende rok met lange sleep.

Afb. 6 Detail van een baljapon van goudgeel fluweel en struisvogelveren, 1895, collectie Amsterdam Museum.
favoriet  6
2

Het woord zegt het al: als ‘textielrestaurator’ ben je gespecialiseerd in het restaureren van textiel.

Link

In 1895 heeft de schilder Hobbe Smith (1862-1942) een portret ten voete uit (2,22 x 1,25 meter!) van Marie van Someren Brand-Zoethout gemaakt waarop zij de baljapon met struisvogelveren uit de collectie van het Amsterdam Museum draagt. Hier heeft de japon nog kleine pofmouwtjes, terwijl in de huidige staat een band met struisvogelveren op de schouders rust die de schouders grotendeels bloot laten.

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

Het Weense modehuis Ludwig Zwieback & Bruder werd in 1877 opgericht door de broers Ludwig, Samuel en Emanuel Zwieback.

Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
favoriet  0
 
Collectie

Hoofddoek die gedragen wordt tijdens bruiloften, maar ook als feesttooi op Emancipatiedag op 1 juli.

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

18 veren van een fazant, groot en klein

Cape met kleine noppen en rozetten, ca. 1900, collectie Rijksmuseum.
Rijksmuseum Amsterdam
favoriet  0
 
Collectie

Toen de pofmouwen begin jaren 1890 steeds groter werden, verving de mouwloze cape de strakker gesneden dolman.

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

diverse restveren waaronder een aantal hanenveren

Centraal Museum
favoriet  0
 
Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
favoriet  0
 
Collectie

Dit object is verzameld tijdens de Tapanahoni Expeditie van 1904.

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

Japon van lichtblauwe gestreepte tule met onderjapon van blauw satijn; hals en mouwen afgezet met een rand van blauwe veertjes.

Rijksmuseum Amsterdam
favoriet  0
 
Collectie

Als reactie op de grote hoeden die tijdens de Tweede Wereldoorlog in de mode waren, werden de hoeden vanaf 1945 kleiner.

Très Parisien, 1923, No 10: 11. - SOIRÉE. - Cette robe de crêpe..., collectie Rijksmuseum.
Rijksmuseum Amsterdam
favoriet  0
 
Collectie

Avondjurk van citroengeel 'crêpe satin', het lijfje is gegarneerd met een kleine 'galon de fantaisie', de onderkant van de rok met maraboeveren.

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

Avondcape met kraag van roze rood geverfde struisveren, donker bruine crepe de chine met fluweel in boommotieven waaroverheen gedrukt met verschill

Amsterdam Museum
favoriet  0
 
Collectie

Blauw met wit veren hoed, veren zijn opde hoed geplakt. Witte kunstzijden voering.

Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
favoriet  0
 
Amsterdam Museum
favoriet  0
 
Collectie

Zwart fluwelen hoed, helmmodel, bedekt met grote zwarte pailetten, eindigend met een zwarte aigrette bovenop het kapje.

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

fel roze jurk tot op de knie, zonder mouwen, kraag en zoom afgezet met roze stuisvogelveren, strikje van dezelfde stop op de heup aan de voorzijde.

Theatercollectie Bijzondere Collecties UvA (stichting TiN)
favoriet  0
 
Collectie

Een groene satijnen jurk met een split aan de voorkant en een sleep aan de achterkant. De jurk is versierd met zwarte pailletten.

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

001 cape

002 japon

zwarte zijden crêpe met garnering van zwarte struisveren. 001 cape; 002 avondjapon

Hoofdtooi TM-3696-27
Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
favoriet  0
 
Collectie

Het hoofdsieraad werd (volgens de heer Verbeek) door een getrouwde vrouw gedragen en is tevens een vruchtbaarheidssymbool.

Centraal Museum
favoriet  0
 
Amsterdam Museum
favoriet  0
 
Collectie

Voetlange nauwgetailleerde mantel, geheel opgewerkt met groene marabouveren.

Theatercollectie Bijzondere Collecties UvA (stichting TiN)
favoriet  0
 
Collectie

De mantel met grote staande kraag, is bedekt met haneveren en paradijsvogel veren.  

Modemuseum Hasselt
favoriet  0
 
Collectie

Vanaf de jaren 1960 behoorde Yves Saint Laurent tot de internationale jetset en werd hij een frequent bezoeker van bekende clubs in ondermeer Parij

Amsterdam Museum
favoriet  0
 
Collectie

Nauwsluitende, gedrappeerde jurk met opstaande hals en strak toelopende lange mouwen. Onderkant van jurk heeft ingezette punten en klein sleepje.

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

1 paar slippers beplakt met witte vogelveren, wit beschilderd, zowel de veren onderlaag als de onderkant van de zool.Paar slippers in de serie Hari

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

1 zwarte pump met naaldhak, beplakt met rode kunstveren, die achteraan de hiel uitwaaieren. Linker schoen.

Gemeentemuseum Den Haag
favoriet  0
 
Link

Kleding en voorwerpen met veren zitten vol informatie en kleurrijke verhalen over de dragers en hun wereld. De mooiste verenobjecten uit de museumcollectie die vanwege hun kwetsbaarheid zelden zijn getoond, zijn eindelijk te zien voor het grote publiek. Nu te zien in: Wereld vol Veren in het Afrika Museum.

Museum Rotterdam
favoriet  0
 
Collectie

Geel/wit/gouden hoofdtooi met veren voor zomercarnaval. Op het hoofd een constructie om met uitlopende punten en veren te torsen.

Theatercollectie Bijzondere Collecties UvA (stichting TiN)
favoriet  0
 
Collectie

Een kostuum bestaande uit een elizabethaanse japon, een veren kraag, een oogmasker, pruik, halssnoer, maillot en pumps.  

Video

De nieuwste tentoonstelling van het Afrika Museum gaat over veren. En wel in allerlei verschillende verschijningsvormen. Van veren als politiek als politiek instrument, tot aan de symbolische functie van veren, tot aan veren als inspiratie in haute couture.

Overal ter wereld dragen mensen veren. Verwerkt in kleding, hoofdbedekkingen in alle soorten en maten, als onderdeel van accessoires, waaiers en allerlei onderscheidingstekens. Het is iets van alle tijden; de grootste couturiers maken er gebruik van, vorstenhuizen uit de hele wereld vertonen zich ermee en volken van Papoea-Nieuw-Guinea tot Noord-Amerika zijn er iconisch door geworden.

Veren hoofdtooien

Veren hoofdtooien zijn typerend voor de Indianen van de Plains. Ze werden gemaakt met de veren van de adelaar, een vogel waaraan bovennatuurlijke krachten werden toegeschreven. De adelaar werd beschouwd als de boodschapper tussen de mensenwereld en de godenwereld. Adelaarsveren bezaten spirituele kracht. Veren hoofdtooien waren dan ook niet alleen om mee te pronken, maar boden de drager een bovennatuurlijke bescherming.

Niet alleen opperhoofden, maar ook vooraanstaande krijgers droegen een hoofdtooi. Struisvogelveren zijn kostbaar en hoog gewaardeerd bij de Afrikaanse Karamojong, deze veren staan symbool voor de kracht, mannelijkheid en moed van de drager en zijn een teken van zijn hogere status. Visueel lijkt de drager van dit kapsel ook groter, de veren geven hem letterlijk meer lengte. Daarnaast vergroten de verenpluimen bij elke beweging de dramatiek van het kapsel.

Rode veren zijn exclusief en is een status kleur in meerdere delen van de wereld, zoals in Zuid-Amerika, Hawaï en in Afrika.

Struisvogelveren

Het gebruik van struisvogelveren in de westerse wereld en specifiek in de mode gaat ver terug in de geschiedenis. Vanaf de dertiende eeuw worden struisvogelveren van Klein-Azië en Noordoost-Afrika naar Venetië geïmporteerd. Een paar eeuwen later is de struisvogelveer nog steeds onverminderd populair.

Plumassier

Van de Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers ("Encyclopedie of beargumenteerd woordenboek van de wetenschappen, kunsten en beroepen") (1751-1772) waren Denis Diderot en Jean le Rond d'Alembert de redacteuren. Daarom wordt dit werk meestal aangeduid als de 'Encyclopedie van Diderot en d'Alembert'.

Hierin staan in volume 8 uit 1771 ook vijf platen afgebeeld met daarop het beroep, de werktuigen en de producten van de ‘plumassier –panachier’, ofwel de verenhandelaar en ambachtsman(?). Er is onder andere een verenwinkel te zien waar een vrouw een hoed met veren versierd en een ander een japon.

Een onmisbare plumassier van bekende modeontwerpers als Coco Chanel, Christian Dior, Hubert de Givenchy, Yves Saint Laurent en Jean Paul Gaultier was en is het Maison Lemarié. Sinds hun oprichting in 1880 hebben zij het meeste verenwerk geleverd voor de (Franse) haute couture.

Geen enkele veer wordt aan het toeval overgelaten: ze worden gespleten, geverfd, gestript en samen gebonden tot het perfecte kunstwerk. (ook voor ontwerpers als: Yiging Yin, Vittorello, Fong Leng, Thierry Mugler. Verenborduurwerk wordt voornamelijk gebruikt in de haute couture en avondkleding vanwege de kostbaarheid van de veren, de bijzonder elegante vorm en de verfijning van de techniek.

Bescherming van paradijsvogels, aigrettes en zilverreigers 

In Europa gaat het gebruik van paradijsvogel veren om zichzelf te versieren terug tot aan de 16de eeuw, toen de eerste ontdekkingsreizigers exemplaren met zich mee terug namen. Naast paradijsvogel veren schijnen pauwenveren, struisvogelveren en veren van de zilverreiger de favoriete veren van Marie-Antoinette te zijn geweest. De koningin van Frankrijk schijnt zelfs ‘verenhoofd’ te zijn genoemd door haar broer Keizer Jozef II.

Versieringen van vogelveren op kleding en accessoires, zoals de aigrette (een toefje veren), waren in Europa erg modieus aan het einde van de 19de eeuw. Maar niet alleen de veren: zelfs hele opgezette vogels prijkten op de hoed. Vooral struisvogels, sterns en zilverreigers waren populair.

Op grote schaal werden vogels gevangen in Europa, de Verenigde Staten en verschillende Europese koloniën. Met name gegoede, vaak adellijke dames keerden zich tegen deze mode, onder meer in Engeland en Nederland.

In Engeland richtte Emily Williamson in 1889 de "Plumage League" op, de voorloper van de Royal Society for the Protection of Birds. In Nederland waren het Cécile de Jong van Beek en Donk en haar zuster Elisabeth de Jong van Beek en Donk die hier een actieve rol speelden. Zij stelden in publicaties deze mode aan de kaak en richtten in Den Haag een organisatie op, de Bond ter Bestrijding eener Gruwelmode.

In 1899 kwamen ook andere natuurliefhebbers in actie vanwege de grote hoeveelheid vogels die werden gedood en richtten de Nederlandse Vereeniging tot Bescherming van Vogels (later Vogelbescherming Nederland) op. De Bond ter Bestrijding eener Gruwelmode kan in feite worden gezien als de voorloper van de Vogelbescherming. De vogelbescherming is de oudste natuurbeschermingsvereniging van ons land. Al snel richtte de vereniging zich ook op andere onderwerpen, zoals de jacht, landbouw en de waarde van vogels in de natuur. In de loop van de decennia verschoof de nadruk van het voorkomen van het doden van individuele vogels, naar het beschermen van leefgebieden.

Bronnen

Martine van Rooijen, Hooggehakt & kortgerokt; 100 jaar met de mode mee, 2000, p. 24, 41, 44.

https://www.modemuze.nl/blog/vergeelde-struisvogelveren-dilemma-van-een-textielrestaurator

Onderzoek Wereld vol Veren o.a. in Museum Volkenkunde.