Modemuze X Volkskrant: Kimono

In samenwerking met de Volkskrant publiceert Modemuze elke week een themapagina die aansluit bij het artikel 'Voorlopers' van Wieteke van Zeil uit de zaterdageditie van de krant. In 'Voorlopers' worden hedendaagse modeverschijnselen besproken met een link naar het verleden. Dit keer is het thema: de kimono.

 
 
Link

Elk stijlicoon heeft zijn archetypische voorlopers. Die van actrice Kiko Mizuhara komen uit Japan en zijn vaak misverstaan.

Japonse rok van Indiase sits in kimonovorm, beschilderd met prunus en pijnboommotief op rode grond, gevoerd met twee soorten eenvoudige bedrukte Indiase katoen Handbeschilderde katoen, sitstechniek, India, ca. 1700 (Collectie Fries Museum T2016-038)
favoriet  4
 

Tot 10 september 2017 is er in het Fries Museum de tentoonstelling Sits, Katoen in bloei te zien. Conservator Gienke Arnolli geeft een overzicht van de introductie van sits in Nederland en laat zien waar het tot op de dag van vandaag terug te vinden is.

Video

De Japanse kimono is al tijden in trek in het westen, zowel bij kunstenaars als bij modeontwerpers. Wieteke van Zeil ontdekt hoe de kimono in Nederland terecht is gekomen en waarvoor hij oorspronkelijk was bedoeld.

Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
favoriet  0
 
Collectie

Voor Hanae Mori was van groot belang dat stof en silhouet de contouren van het lichaam volgden en accentueerden.

Gemeentemuseum Den Haag
favoriet  0
 
Collectie

Kimono van roze zijde, versierd met borduursel van chrysantmotieven, met losse sjerp van de stof

Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
favoriet  0
 
Rijksmuseum Amsterdam
favoriet  0
 
Collectie

De versiering met ritmisch verdeelde blokken moet in de jaren 20 van de 20ste eeuw een heel moderne indruk hebben gemaakt.

Rijksmuseum Amsterdam
favoriet  0
 
Collectie

Grote, uitbundige motieven waren geliefd in de jaren 1900–1920, een tijd van economische bloei en optimisme.

Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
favoriet  0
 
Collectie

behorende bij het danscostuum: 4151-123t/m 131 en 155 t/m 162 ; techniek: bingata zijde

Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
favoriet  0
 
Collectie

Kimono met lentebloesemdecoratie. zijde

Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
favoriet  0
 
Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
favoriet  0
 
Rijksmuseum Amsterdam
favoriet  2
 
Collectie

Textielkunstenaars uit de vroege 20ste eeuw lieten zich soms – zoals in dit geval – inspireren door het verleden, met name door de periode rond 170

Theatercollectie Bijzondere Collecties UvA (stichting TiN)
favoriet  0
 
Collectie

Een kimono van groene, paarse en blauwe changeant zijde; strepen met ingeweven bloemmotieven van gouddraad, afgezet met goudband en gevoerd aan de

Museum Rotterdam
favoriet  0
 
Collectie

Aubergine / rode Japonse rok, handbeschilderd met bloemen, anjers, vergeet-me-nietjes, rozen en pioenrozen.

Gemeentemuseum Den Haag
favoriet  1
 
Centraal Museum
favoriet  1
 
Collectie

roze gewatteerd zijden jasje met striksluiting. Geborduurd met (kraan) vogels aan voor- en achterzijde

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

witte kimono bedrukt met afbeeldingen van waaiers met daarin een berglandschap

Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
favoriet  1
 
Paleis Het Loo
favoriet  0
 
Collectie

Matinée of ochtendjasje in kimonomodel, gedragen door Wilhelmina, koningin der Nederlanden (1880-1962)

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

Kimono van crêpe de Chine met een sjaalkraag. Deze kimono uit 1911 is geborduurd met motieven van vlinders en vogels en gevoerd met rode zijde.

Amsterdam Museum
favoriet  0
 
Collectie

Enkellange japon van naturelkleurig katoen (kaasdoek) bestaande uit een tuniek tot over de heupen, gezet op een mouwlooslijfje met lage hals en een

Afb.1 Twee Japanse meisjes in zijde furisode, de meest formele kimono voor een jonge vrouw. Deze wordt meestal gedragen voor verlovingsportretten, meerderjarigheid ceremonie en bij afstuderen. Foto: Paul van Riel, Royal Osaka Hotel, Osaka 1998
favoriet  2
1

Fotograaf Paul van Riel publiceerde een boek over de kimono: dé nationale kleding en een uiting van de Japanse cultuur. Modemuze ging met hem in gesprek. 

Theatercollectie Bijzondere Collecties UvA (stichting TiN)
favoriet  0
 
Collectie

Kostuumontwerp voor een vrouw in lange kimono, blauw met lichtgroen, tulband en zwarte sjerp, wit oogmasker  

Museum Rotterdam
favoriet  0
 
Collectie

Kamerjas van blauwe zijde met zilverkleurige ingeweven bloemmotief en rode rips voering; recht gesneden; heeft ingezet stuk in de kraag; mouwen zij

Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
favoriet  0
 
Collectie

met kraanvogels

Link

Jonge vrouw in zomerkimono, staand, in haar handen een lang stuk zilverkleurige stof versierd met bloem- en vlindermotieven. Op de vloer van groene tatamimatten, een oranje obi. Paarse schuifdeuren, gedecoreerd met bloem- en vogelmotieven. Rechtsboven een lampion. (bijinga)

Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
favoriet  0
 
Collectie

dubbele kimono ; 19e eeuw katoen

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

Japonsche rock of kamerjas voor heren, vervaardigd naar een traditioneel kimonomodel met een shawlkraag.

Rijksmuseum Amsterdam
favoriet  0
 
Collectie

De zwarte lijnen in dit patroon vormen als het ware ramen, waardoorheen bloeiende bomen en struiken te zien zijn.

Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
favoriet  0
 
Theatercollectie Bijzondere Collecties UvA (stichting TiN)
favoriet  0
 
Collectie

Een kimono van donkerblauwe verschoten zijde met geborduurde bloemen en vlinders. De wijde mouwen zijn teruggeslagen met blauw/groene zijde.

Amsterdam Museum
favoriet  0
 
Collectie

Herenkamerjas van gewatteerde zijde met lange mouwen, aan de zijkant twee tressen voor ceintuur. Paarsblauw changeant.

Theatercollectie Bijzondere Collecties UvA (stichting TiN)
favoriet  0
 
Collectie

Een kimono van zwarte zijde, bedrukt met goudkleurige patronen.

Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
favoriet  0
 
Collectie

drie-pandige kortmouwige kimono ; 19e eeuw katoen

Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
favoriet  0
 
Collectie

dubbele obi ; ong. 1865 zijde ; gouddraad ; zilverdraad

Campagnebeeld COOL JAPAN
favoriet  2
3

Manga, games, mode en anime: wereldwijd vinden deze elementen uit de populaire Japanse beeldcultuur gretig aftrek. Naar aanleiding van de tentoonstelling Cool Japan in Museum Volkenkunde in Leiden kijkt Eva Harmsen naar drie modefenomenen die hun oorsprong hebben in Japan: Lolita's, de Japanse avant-garde en kimono's.

Gemeentemuseum Den Haag
favoriet  0
 
Collectie

Jurk van bruin/groen/blauw gestreept fantasievelours en roze geplisseerde crêpestof, kimonomouw, strik op rugpand

TextielMuseum
favoriet  0
 
Collectie

Broche, bestaande uit een Dalmatiner hondenkopje van kunststof, met daaronder een stemmig zwart-grijs kleed in kimonovorm, gehaakt.

De kimono is een symbool voor het oude Japan geworden. Het is een kledingstuk dat uniek is voor Japan en een universeel symbool van schoonheid in de Japanse cultuur. Naast het kleine aantal mensen dat voor hun beroep een kimono draagt, wordt hij daarbuiten vrijwel alleen nog gedragen door vrouwen tijdens traditionele en ceremoniële gebeurtenissen.

De letterlijke betekenis van het woord kimono is ‘een ding om te dragen’: ontstaan uit het werkwoord  kiru, wat betekent ’om te dragen’ en mono, wat ‘ding’ betekent. De kimono werd oorspronkelijk gemaakt uit één stuk zijde van ongeveer twaalf meter. Door het om het lichaam te wikkelen en dicht te knopen met een ceintuur (obi) is er niet echt een verschil in maten nodig.

Wel variëren de kimono’s voor mannen en vrouwen en qua leeftijd. Zo zijn de traditionele mannelijke kimono’s soberder en donkerder van kleur dan vrouwelijke kimono’s. Er zijn verschillen tussen kimono’s voor getrouwde vrouwen (korte mouwen) en ongetrouwde vrouwen en meisjes (lange mouwen). De decoratie verraadt bovendien de leeftijd: hoe ouder de vrouw, hoe minder felle kleuren en hoe minder decoratie.

Een klasse apart is de trouwkimono, die gedragen wordt zonder ceintuur. Geisha’s zijn mede te herkennen aan hun lange kimono’s die tot de grond reiken. Courtisanes vallen op doordat de ceintuur niet, zoals gebruikelijk, aan de achterkant gestrikt is, maar aan de voorkant.

Symboliek

Er zit veel symboliek verscholen achter de kimono. Zo spelen de seizoenen bijvoorbeeld een belangrijke rol. Het is absoluut not done om in de zomer in een ‘winter kimono’ te verschijnen. Textiel, materiaal, kleur en decoratie zijn bepalend voor de uitvoering van een winter, lente, zomer of herfst- kimono.

Binnen de seizoenen symboliseren bamboebladeren de winter, kersenbloesem de lente, witte wisteria de vroege zomer en esdoornbladeren de herfst. Natuur is populair in de Japanse esthetiek en is, elk met zijn eigen betekenis en eventueel gestileerd, terug te zien in de decoratie van kimono’s. Zo staan kraanvogels, achthoekige motieven en chrysanten voor een lang leven, terwijl dennenbomen, pruimenbloesem en bamboestengels standvastigheid symboliseren. Verder is bekend dat de zalm doortastendheid betekent en een eend harmonie.

In Japan gaat bovendien de jaartelling op een iets andere manier dan we in het westen gewend zijn. Dieren zijn belangrijk en geven aan wat voor jaar het is. Zo is er bijvoorbeeld het jaar van de rat, slang, konijn, varken of het paard. Deze dieren worden vaak verwerkt in decoraties van de kimono en verwijzen naar het bijbehorende jaar. 

Zelfs achter de kleuren van een kimono ligt een betekenis en deze zouden tevens bescherming kunnen bieden. Zo staat rood voor geluk en behoedt kinderen voor ‘het kwade’.  Dezelfde krachten brengt een zwarte band rond de kimono. Het dragen van bepaalde kleurstoffen zou bovendien ziekten kunnen verminderen of zelfs voorkomen. Meekrap (rood) wordt in verband gebracht met het verlagen van menstruatiepijn, indigo (blauw) is goed tegen maagklachten en koorts en philodendron (geel) zou goed zijn voor de huid.

In de loop van de afgelopen duizend jaar droegen in Japan zowel mannen als vrouwen van alle leeftijden kimono-achtige kleding. Tegenwoordig is de kimono schaars in het straatbeeld van voornamelijk in westerse stijl geklede Japanners. De kimono wordt echter nog steeds gezien als dé nationale kleding en een uiting van de Japanse cultuur. Hoewel de kimono niet dagelijks meer wordt gedragen, zijn de meeste Japanners nog even trots op dit stukje ‘cultureel erfgoed’ en wordt het uit de kast gehaald bij belangrijke traditionele gebeurtenissen.

Westerse wereld

Naast dat de kimono tot de Japanse klederdracht behoort, is de kimono ook in de Westerse wereld een geliefd kledingstuk. Dit heeft een lange geschiedenis. Denk bijvoorbeeld aan de ‘japonse rok’ uit de 17e en 18e eeuw en de ‘evening coats’ van Paul Poiret begin jaren 20. Ook in het huidige modebeeld is de kimono te zien, denk hierbij bijvoorbeeld aan ontwerpers als Dries Van Noten, die zich dikwijls laat inspireren door oriëntaalse prints. Maar ook van Dior, Issey Miyake, Kenzo en Yohji Yamamoto zijn op de kimono geïnspireerde ontwerpen verschenen.

Japonse rok of kamerjas voor heren

Het model van de japonse rok of kamerjas is afgeleid van de T-vormige kimono’s met aangeknipte mouwen, die uit Japan werden geïmporteerd. In Europa imiteerde men de oosterse voorbeelden in allerlei materialen.. In de loop van de 17e eeuw kwamen de eerste Japonsche rocken – met zijden watten gevulde zijden kimono’s die door de Japanse keizer aan de bevelhebbers van de VOC cadeau waren gedaan – naar Nederland en veroorzaakten een ware rage.

Omdat het slechts om heel kleine aantallen per retourschip uit Batavia ging, bleven ze zeer exclusief en wilde iedere man van stand een hebben om te dragen én om zich in te laten portretteren. Nederland speelde onbetwist een hoofdrol bij de verspreiding van de mode van de kamerjas: vanaf 1623 hadden de Nederlanders een monopolie op de Japanse handel en de shoguns, de militaire gouverneurs, hadden de gewoonte om bij de ondertekening van handelsverdragen dertig kimono’s te schenken aan de betrokken officierenDit verklaart meteen de oorsprong van de Nederlandse benaming ‘Japonse rok’, die in gebruik was voor een kamerjas.

De Japanse kimono’s werden in de 18e eeuw vermaakt naar de ‘Nederlandse smaak’ waarbij de kimonomouwen een kwartslag werden gedraaid tot lange mouwen. Het was bij uitstek de informele huisdracht voor mannen en werd over de broek en het linnen hemd gedragen. Hoewel de kamerjas een négligé-gewaad was, werd hij thuis ook gedragen bij het ontvangen van vrienden en zakelijke relaties. Zelfs buitenshuis werd de kamerjas gedragen, bijvoorbeeld om te gaan wandelen en – met name in Engeland -  om naar het koffiehuis te gaan. Als Nederlanders zich buitenshuis begaven, trokken zij hun kamerjas aan over enkele vesten en gebruikten deze zo als overjas.

Paul Poiret

In de jaren 1920 was het verre oosten een grote inspiratiebron voor de mode. De japon van modehuis Poiret heeft een Yabane of ‘pijlveren’ motief, een eeuwenoud Japans patroon dat veel wordt gebruikt op kimono’s. De prent is onderdeel van een serie van twaalf japonnen van verschillende modehuizen, gepubliceerd in het decembernummer van 1925 van de Gazette du Bon Ton.

De collectie van het Metropolitan Museum in New York bezit deze robe van Poiret, die de naam draagt “Arrow of Gold’. In het luxueuze modetijdschrift Gazette du Bon Ton worden veel vrouwen in mantels met kimonomouwen afgebeeld (niet alleen van Poiret, ook oa van Worth) .  

De kimono als pyama/négligé

De typische kimonomouwen zien we ook terug in elegante pyjama’s (die de losse tea-gown van rond 1900 verving) voor vrouwen. Een mooi voorbeeld staat in het Franse modetijdschrift Art-Gout-Beauté, oktober 1924: pyjama ‘Pour Venise’ door Molyneux.

De geschiedenis van de pyjama (letterlijk beenbekleding) begint in India waar het een dracht voor mannen was. Dit werd in de 19e eeuw als slaappak overgenomen door de Britse kolonisator. In de jaren 1910 begonnen ook vrouwen met het dragen van pyjama’s. Eerst alleen in bed maar zo rond 1920 ook steeds vaker als huiskleding (negligé). Het ontwerp van de pyjama’s werd ook steeds meer afgestemd op het heersende modebeeld.