Modemuze X Volkskrant: Houten schoenen

In samenwerking met de Volkskrant publiceert Modemuze elke week een themapagina die aansluit bij het artikel 'Voorlopers' van Wieteke van Zeil uit de zaterdageditie van de krant. In 'Voorlopers' worden hedendaagse modeverschijnselen besproken met een link naar het verleden. Dit keer is het thema: houten schoenen.

 
 
Link

Elk stijlicoon heeft zijn archetypische voorlopers. De Gucciklomp van Dakota Johnson stamt uit middeleeuwse modder.

Museum Rotterdam
favoriet  0
 
Collectie

Elzenhouten klomp, vervormd door verblijf in grond, van elzenhout met verhoging ter plaatse van de bal van de voet.

Video

De klompjes zijn weer terug van nooit helemaal weggeweest. Zo hebben Chanel en Gucci hele chique klompjes gemaakt. Reden om terug te blikken op die ouderwetse houten schoen. Zo hadden ze rond 1900 al een soort crocs.

Centraal Museum
favoriet  1
 
Collectie

Twee houten trippen. De trippen zijn beide voor de linkervoet bestemd.

Twee leren trippen met houten zolen en leren band over de tenen Twee houten trippen met brede leren band over de tenen. En houten zool met vrij hoge hak en uitgesneden onder de wreef.
favoriet  2
 

Ter bescherming van de leren schoen of laars, droeg men in de 15de  eeuw trippen. Dit waren een soort klompschoenen van hout met twee leren slippen die om de voorvoet sluiten.

Link

Developed in the early sixteenth century and especially popular among Venetian women, the high-platformed shoe called the chopine had both a practical and symbolic function. The thick-soled, raised shoe was designed to protect the foot from irregularly paved and wet or muddy streets. But the enhancement of the wearer’s stature also played a role.

Rijksmuseum Amsterdam
favoriet  0
 
Collectie

Om tere schoenen, bekleed met textiel, te beschermen tegen het vuil van de straat, droeg men allerlei soorten overschoenen.

Link

De diversiteit van vrouwenkledij in Engeland wordt in deze kostuumserie uitgebreid geïllustreerd. Hollar gaf vrouwen uit alle lagen van de samenleving weer, van een eenvoudige plattelandsvrouw tot een adellijke dame. De modieuzere kostuums zijn gebaseerd op observaties van de dames aan het hof van de graaf van Arundel, Hollar’s voornaamste patroon. Daarom behoren deze etsen nog altijd tot de meest betrouwbare visuele bronnen voor kostuumhistorici.

Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
favoriet  0
 
Collectie

Een paar lage verlakte houten klompen ; setta gelakt hout ; rijstestro ; geweven stof ; leer ; ijzer

Fries Museum
favoriet  0
 
Collectie

Paar klompschaatsen, zwart geverfde houten klompen waarbij onder de zool een schaatsijzer is gemonteerd

Link

Vrouw, op de rug gezien, met op het hoofd een hoed versierd met 'Blonde (kloskant). Zij draagt een redingote van merinowol. Overschoenen of patijnen met hoge standringen. De prent maakt deel uit van het modetijdschrift Journal des Dames et des Modes, uitgegeven door Pierre de la Mésangère, Parijs, 1797-1839.

Museum Rotterdam
favoriet  0
 
Collectie

Deze trippen of slijkschoenen werden, om het schoeisel te sparen, gedragen wanneer men over drassige wegen moest gaan, en ook tijdens het schrobben

Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
favoriet  0
 
Collectie

Schoeisel van het type bokkuri, ook renshi geta genoemd, vervaardigd uit hout, stro, leer en hennep.

Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
favoriet  0
 
Collectie

De reguliere leren schoenen en strosandalen waren niet opgewassen tegen vocht en slechte weersomstandigheden, dus werden in deze gevallen houten kl

Museum Rotterdam
favoriet  0
 
Collectie

Houten klompen met omhoogstaande neuspunt, vage rode plekken, spijkertjes ter versteviging in de zool.

Lachend groepje kinderen op klompen onderweg naar school. Voorop een jongen met een alpionopet. Achter hem lopen zes meisjes. Twee dragen een hoofddoek. Allen hebben schooltassen. Onderaan de foto een getypte tekst.
Rijksmuseum Amsterdam
favoriet  0
 
Collectie

Lachend groepje kinderen op klompen onderweg naar school. Voorop een jongen met een alpionopet. Achter hem lopen zes meisjes.

Nederlands Openluchtmuseum
favoriet  0
 
Link

"Heeft u altijd al eens willen weten hoe klompen van oorsprong gemaakt werden, met slechts een handvol gereedschap en zonder machines? Of welke modellen klompen in Nederland gedragen worden? Dan bent u hier aan het juiste adres."

Nederlands Openluchtmuseum
favoriet  0
 
Collectie

Blankhouten mannenklompen van wilgenhout met scherpe, ingesneden punt. Dergelijke klompen werden geschuurd om ze schoon te maken.

Museum Rotterdam
favoriet  0
 
Collectie

Paar turfklompen. Klomp met verbrede zool. Donker geschilderd.

Nederlands Openluchtmuseum
favoriet  0
 
Collectie

Deze zwart geschilderde mannenklompen zijn gemaakt om mee op het ijs te lopen. Er zitten metalen banden onder die voorzien zijn van flinke punten.

Museum Rotterdam
favoriet  0
 
Collectie

Damesschoenen van rood, geel en beige geweven papiertouw met afgeronde neus, beukenhouten zool, sluiting op de wreef met twee metalen nestelringen

Museum Rotterdam
favoriet  0
 
Collectie

Houten kindersandalen met leren bandjes, twee kruisend over de teen, twee dubbel kruisend om de enkel, met gespsluiting, rubberen zolen.

Nederlands Openluchtmuseum
favoriet  0
 
Collectie

Deze Oost-Brabantse knopen zijn machinaal vervaardigd van wilgenhout en vervolgens zwart geverfd.

Centraal Museum
favoriet  1
1
Collectie

houten zool met zwart leren bovenkant met sierspijkers vastgezet, maat 35

Museum Rotterdam
favoriet  0
 
Collectie

Gezondheidsslipper met massief houten zool met kunststof zool en wit leren banden over wreef en voorvoet, gespsluiting in wreefband, banden zitten

Museum Rotterdam
favoriet  0
 
Collectie

Bruine naturel leren damesklompen met hout, hoge hak (hout) en enigszins puntige neus met stiksel, bandje over de wreef.

Link

"De Bamboeschoen uit 1973 heeft me veel publiciteit opgeleverd – en uiteindelijk ook de klussen bij Charles Jourdan. Maar het klompje, de Woody, uit 1969 is het meest verkocht, meer dan 100.000 keer."

Centraal Museum
favoriet  0
 
Gemeentemuseum Den Haag
favoriet  0
 
Collectie

Een paar schoenen (vrouw) van rood leer met sleehak, zogenaamde Klompsandaal

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

Bruine damesschoenen, wreefband met gesp, geschulpte neus. Hoge hak en plateau zolen.

Theatercollectie Bijzondere Collecties UvA (stichting TiN)
favoriet  0
 
Collectie

Een paar schoenen van hout (trippen), met een bovenkant van leer. De slippers zijn met goudkleurige verf bespoten.

Link

Platform sandals, or just clunky mules, it didn’t matter. Chicks wore “clodhoppers” in the 70s, the taller the better, especially if worn with massive bellbottoms.

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

Dikke houten plateauzool/sleehak, vierkante neus en hak. Bovenrand van gifgroen leer, metalen vignet van Cardin opzij op zool.

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

001 plooibroek

002 onderhemd

003 hemd

004 onderjasje

005 overjasje

006 klompen

Klompen Viktor & Rolf, show Viktor & Rolf 2007, Paris Fashion Week. Foto: ©AFP/Reuters
favoriet  4
 

De typisch Hollandse klomp is verre weg van sexy. Voor hun modeshow in 2007 haalden ontwerpers Viktor & Rolf inspiratie uit de Nederlandse klederdracht en ontwierpen zij houten klompen met torenhoge hakken. Zijn zij erin geslaagd om het Hollandse schoeisel sexy te maken zonder afbreuk te doen aan de tradities?

Nederlands Openluchtmuseum
favoriet  0
 
Collectie

Deze klompen uit Limburg hebben een versiering van eenvoudig kerfwerk op de neus en zijn geschilderd in de kleuren geel en rood.

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

Een paar zwarte klompschoenen, variatie op inv. nr. 28296, band over wreef met metalen studs, ketting onder voet, profielzolen.

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

Kartonnen display-bord behorend bij combatclogs, versierd met afbeeldingen in allerlei kleuren, van klompen, koeien, molens, tulp, kaasdragers, in

Theatercollectie Bijzondere Collecties UvA (stichting TiN)
favoriet  0
 
Collectie

Een paar bordeaux rode schoenen met hoge plateau zolen. De neus is bekleed met zijde. Kostuum gedragen door Petra Laseur in Hamlet 

Gemeentemuseum Den Haag
favoriet  0
 
Collectie

Een paar schoenen van metallic grijs gespoten tulpenhout. Hiel zwevend boven afgeronde, naar voor geplaatste hak, neus uitlopend in 2 punten.

Link

Er zijn meer Nederlandse ontwerpers die zich bezig houden met het ontwerpen van houten schoenen. De Friese modeontwerpster Winde Rienstra uit Echten (...) veroverde met deze houten “Killer Heels” zelfs het Brooklyn museum in New York .

Houten klompen werden beschouwd als werkschoenen, alleen geschikt voor de armen, maar in de 20e eeuw lieten klompen, plateauschoenen en sleehakken dit imago achter zich.

Klompen

De klomp is een schoen die gemaakt is van hardhout. Traditioneel was het een werkschoen en er bestaan twee basistypen. De Nederlandse klomp is gewoon een stuk hout dat is uitgehold en bewerkt volgens de contouren van de voet. Het ontwerp is in 600 jaar weinig veranderd. De Engelse klomp is een variant op de Nederlandse met een gemodelleerde zool waarop een bovenleer is vastgespijkers, dat meestal van leer is, maar ook raffia, canvas en andere soorten stof worden gebruikt.

Vaak ging het klompenmakersvak over van vader op zoon. Er waren toen ook wel patroons die enkel weesjongens een vak leerden. De meesten van hen werden echter schilder of timmerman, en maar weinig klompenmaker.

Na 1890 loopt de verkoop van klompen sterk terug. De opkomende schoenenindustrie – die de leren schoen als goedkoop massaproduct gaat vervaardigen – is hiervan de oorzaak.

Met het uitbreken van de eerste Wereldoorlog in 1914 breken er voor de klompenmakers gunstige tijden aan. Door de schaarste aan leren schoenen en het vrijwel tot stilstand komen van de Belgische klompeninvoer, trekt de klompenverkoop sterk aan. Vele klompenbedrijven beleven een periode van bloei. De prijs van klompen stijgt en om de nood te lenigen besluit de Tweede Kamer klompenbonnen te verstrekken.

Klompendans

De klompendans is een volksdans ontstaan in Nederland. Hij wordt vaak op polkamuziek uitgevoerd in de vorm van een paardans in de groep. Als evenement werd de klompendans aan het begin van de 20e eeuw populair. Klompendansgezelschappen traden aan het eind van de 19e eeuw op in muziekzalen in Noord-Engeland.

Charlie Chaplin kreeg een van zijn eerste kansen toen hij in 1896 bij het gezelschap van J.W. Jackson kwam, de Eight Lancashire Lads genaamd. Deze gezelschappen gingen ook naar de VS, waar de klompendans al gauw in tapdansen veranderde. De originele tapdansschoenen waren een soort klomp en de metalen plaatjes werden pas later op de zool gezet.

Trippen en/of patins

Dit zijn overschoenen met houten, leren of kurken zolen met leren banden. In de hoge middeleeuwen en renaissance (ca. 1000-1550) beschermden patins (ofwel trippen) de voeten en schoenen voor de modderige straten. Patins is nog altijd het Franse woord voor schaatsen. 

Chopines

In de Renaissance werden de italiaanse chopines gedragen: een schoen die op een absurd hoge cilinder van hout (meestal tussen de 15 en 42 centimeter) werden gezet. De chopine had vaak een gewelfde zool, zodat de hak hoger was dan de neus.

Voor dames van aanzien was het de manier om optimaal te pronken met jurken, geweven van zilverdraad. De steltschoen gold als een statussymbool en was bekleed met leer, zijde of fluweel en bezet met juwelen. Deze schijnen al gedragen te zijn door Catharina de’Medici, koningin van Frankrijk.

Venetiaanse chopines uit de 16e eeuw voor aristocratische dames stegen tot een ongekende hoogte van 75 centimeter. Vrouwen moesten zich ondersteund door twee dienstmeisjes voortbewegen. In 1430 kwam er een wet in Venetië die de chopine verbood, maar niets kon de verspreiding van deze mode verhinderen.

De wankelende mode verspreidde zich tot de achttiende eeuw door heel Europa. In Spanje werden de kurken chopines zo populair dat ‘kurkschaarste’ ontstond. Een variant op de Italiaanse chopine was de lagere zoccolo (klomp).

In Hamlet schrijft Shakespeare: “Your ladyship is nearer to heaven than when I saw you last by the altitude of a chopine” (vertaling: “Mevrouw, toen ik u de laatste keer zag, was u dichter bij de hemel door de hoogte van uw chopine.”)

Nalins of kapkap

Vanaf de zestiende tot de twintigste eeuw droegen rijke vrouwen van Istanbul tot Caïro houten plateaus, ingelegd met parelmoer. De staketsels (nalins in het Turks, qabaqib in het Arabisch) varieerden in hoogte van een paar tot 20 centimeter, en werden in het badhuis gedragen, als bescherming tegen de verwarmde vloer.

De hoge houten kapkap werd gedragen in Libanon door haremvrouwen met huisarrest.

Galoches

Een galoche is een houten instapschoen met leren riemen. In de achttiende eeuw werden deze net als patins en trippen door vrouwen als overschoenen gedragen.

Zweedse muilen

In het begin van de jaren 1970 waren schoenen met blokhakken en dikke plateauzolen in de mode. Vanaf het midden van de jaren 1970 werden de schoenen weer sierlijker met puntige neuzen en hoge hakken.

Ook door mannen werd de Zweedse muil gedragen, vaak onder een spijkerbroek en meestal door hippies. De sandaal van Scholl was populair in de jaren 1960 en 1970. Hij had een houten zool in de vorm van een voet en werd op zijn plaats gehouden door een verstelbare, leren band.

Woodies

In de jaren 1980 geniet schoenenontwerper Jan Jansen internationale bekendheid. Hij werkt in die tijd onder andere voor Dior, Jourdan en Bally. In 1988 werd zelfs in Parijs een Jan Jansen boutique geopend. In 1970 ontwierp hij de ‘woodies’, houten klompachtige schoenen, die toen veel succes hadden.

Sommige van zijn vroegere schoenontwerpen ogen ook nu nog verbazend modieus. Die zouden dus best in de recycling kunnen. Dat probeerde Jansen in 2000 met de houten klompschoen uit 1969. Van deze 'Woody' verkocht hij toentertijd meer dan 100.000 paar. In kopievorm zijn er zelfs meer dan 600.000 paar van verkocht.

In 1972 ontwierp Jan Jansen de Rattan: een ‘open’ platformzool, een constructie van hout en bamboe, geïnspireerd op het geraamte van een rotan stoel. De Rattan werd in 2009 geïmiteerd door Prada.

Literatuur

Marian Conrads, Handboek Kostuumaccessoires, p. 20, 32, 96, 218,220 en 222.

Artikel Georgette Koning, ‘Torenhoge hakken’, Elsevier Stijl.

Angela Pattiso & Nigel Cawthorne, Schoenen, bekende ontwerpen uit de 20e eeuw, 2002, p. 72 t/m 83

Verder lezen

https://www.trouw.nl/cultuur/de-schoenen-van-jan-jansen~ac8d26c1/

http://www.klompenmaken.nl/

http://www.klompenmuseum.nl/