De achttiende eeuw

Wegens de economische verslechtering die in de achttiende eeuw in Nederland plaatsvond, werd getracht om de import van textiel in te dammen. Deze maatregelen maakten echter geen verschil voor de gegoede bevolkingsgroepen die het zich konden veroorloven om kleding en stoffen uit het buitenland aan te schaffen. Frankrijk en de uitbundige Franse mode werd namelijk als toonaangevend gezien door de bovenste laag van de Nederlandse bevolking. In de tweede helft van de achttiende eeuw verschoof de aandacht naar de iets gematigder Engelse mode.

6
 
Link

De man is ten voeten uit geportretteerd, zittend aan een tafel met een tekening in de hand. Op tafel ligt een kunstboek en een muziekboek met het familiewapen Van der Mersch, rechts tegen een stoel staat een cello geleund, links een globe. Dit portret laat het herenkostuum uit het begin van de achttiende eeuw goed zien.

Pruik van Egbert de Vrij Temminck, burgemeester van Amsterdam, 1780-1799, Amsterdam Museum
favoriet  2
 

Eeuwenlang hebben mannen het schoonheidsideaal voor vrouwen bepaald: stevige ronde bosten, blanke huid of een strak ingeregen taille. Sinds het begin van de twintigste eeuw lijkt de man een koekje van eigen deeg te krijgen. 

Fries Museum
favoriet  0
 
Collectie

Jas van Amelander mannenkostuum van dikke bruine wol, zogenaamde schansloper

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

Zijde met ingeweven bloempatronen, katoen, machinale kant; voering: geruwde zijde.

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

zijde met ingeweven bloempatroon, katoen, lint; voering: geruwde katoen

Rijksmuseum Amsterdam
favoriet  0
 
Collectie

Deze muilen van gebloemde zijde waren om binnenshuis te dragen, dan werd de kostbare stof niet vuil. Buitenshuis droeg men meestal leren schoenen.

Link

This robe volante is an exceedingly rare example of a well-documented form of dress that marked the transition from the mantua of the late seventeenth and early eighteenth centuries to the robe à la française, the dress style that became ubiquitous in the eighteenth century.

Rijksmuseum Amsterdam
favoriet  0
 
Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

De voorzijde draagt de voorstelling van een landschap met een dansend paar, waarbij een jongeman die fluit speelt, enige toeschouwers met op de ac

Fries Museum
favoriet  0
 
Collectie

Witte fichu met in de rand een rij geschakelde zespuntige sterren, met granaatappelmotief

favoriet  0
 

Een paar van de meest tot de verbeelding sprekende schoenen uit de collectie van het Amsterdam Museum, is dit gele paar zijden damesschoenen

favoriet  1
 

In de collectie van het Fries Museum Leeuwarden bevinden zich zeven doorgestikte gewatteerde rokken in allerlei kleuren. Vanaf het eind van de zeventiende eeuw waren deze rokken de mode in heel Europa.

Link

Portret van Theodorus Bisdom van Vliet (1698-1777), burgemeester van Haastrecht en hoogheemraad van de Krimpenerwaard, met zijn gezin op een terras in de tuin van zijn huis te Haastrecht voor een beeld met Neptunus en Mercurius

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

Rok van rozerood gematelasseerd zijden satijn

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

Rood en blauw gebloemde sits, gevoerd met linnen.

Gemeentemuseum Den Haag
favoriet  0
 
Collectie

Japon (meisje) van beige zijden damast met crèmekleurig lancépatroon in de vorm van grote bloemen

Amsterdam Museum
favoriet  0
 
Collectie

Rode schoen van wollen damast met puntige neus, gevoerd met leer, sluiting met nu ontbrekende gesp.

Gemeentemuseum Den Haag
favoriet  0
 
Collectie

Korset (kind) van donkerroze geglanste wol, gebiesd met wit linnen en opgenaaide witte zijdenbandjes, doorgestikt in wit linnen

Museum Rotterdam
favoriet  0
 
Collectie

Kinderjurk van ecrukleurige mousseline met: één voorpand, twee zijpanden, twee rugpanden; aangerimpelde rok; vierkante hals met koordje door tunnel

Gemeentemuseum Den Haag
favoriet  0
 
Collectie

Kinderrok van grijsblauwe moirézijde met bloemen en ranken in satijnbinding

Amsterdam Museum
favoriet  0
 
Collectie

Japonlijfje voor een meisje van blauw changeant tafzijde, voor en achter in een punt uitlopend, aan de mouw een geplooide strook.

Gemeentemuseum Den Haag
favoriet  1
 
Collectie

Jas (man) en vest van wit laken met lichtblauw satijn

Met de hand beschilderde, zijden overjapon en rok.
Amsterdam Museum
favoriet  0
 
Collectie

Robe à la française, 1740-1760

Museum Rotterdam
favoriet  0
 
Collectie

Waaier beschilderd met een voorstelling van Achilles die zijn wapenrusting krijgt van zijn moeder Thetis.

Gemeentemuseum Den Haag
favoriet  0
 
Collectie

Gesloten robe ajustée, model robe ronde, van blauw zijden damast met wit bloemen- en vruchtenrankenpatroon

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

Robe à la française, overkleed (001) en rok (002); gebrocheerde changeant ripszijde.

Rijksmuseum Amsterdam
favoriet  0
 
Collectie

Jean Baptiste Baillon, hofleverancier van de Franse koningin, was beroemd om zijn horlogekasten met bloemen van diamant.

favoriet  1
 

Een leuke ontdekking: de jas die Jacob van Alewijn op een 18de eeuwse portret draagt (collectie Amsterdam Museum) bevindt zich in de kostuumcollectie van het Rijksmuseum. 

Museum Rotterdam
favoriet  0
 
Collectie

Lichtgroene laken mannenrok met opstaand smal boordje, langs de sluiting (drie haken en ogen) tien platte ronde knopen, overtrokken met de jasstof,

Link

Jongeman, lopend naar links, gekleed in een habit met brede strepen, grote knopen en steekzakken. Hij draagt een gestrikte halsdoek, vest, gele kniebroek en kousen. Gerimpelde manchet. Accessoires: strik(?) in het haar, bloemcorsage, hoed, breloques, schoenen met gespen.

Rijksmuseum Amsterdam
favoriet  0
 
Collectie

In het vierde kwart van 17de eeuw ontstond de vroegste voorloper van het huidige driedelige pak: een (knie)broek, een vest en een jas.

Amsterdam Museum
favoriet  0
 
Collectie

Twee-delige baljapon van blauwgrijze, gebrocheerde zijde met bloe/bladmotief.

Gemeentemuseum Den Haag
favoriet  0
 
Gemeentemuseum Den Haag
favoriet  0
 
Collectie

Robe à la française, bestaande uit overkleed en rok, van crèmekleurig zijden damast met ingeweven medaillonvormige ranken en gebrocheerde veelkleur

Museum Rotterdam
favoriet  0
 
Collectie

Crème linnen dameskorset met voorzijde van ribszijde, uitlopend in een punt. Op de borst in V-vorm kruisende horizontale loshangende draden.

Fries Museum
favoriet  0
 
Collectie

Korset of rijglijf van wollen damast, blauw met groene bloemen, met rijgsluiting middenvoor en een schootje van losse pandjes

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

Een met gestreept linnen beklede hoepel om de panier-rok mee op te houden.

geruit

Link

In 1778 zagen twee jonge uitgevers een gat in de markt. Als antwoord op de groeiende vraag van Parijzenaars naar modenieuws gaven zij de serie Gallerie des Modes uit. In het begin omvatte deze reeks uitsluitend kapsels, maar omdat het publiek de complete outfit wilde zien werden de illustraties aangepast. Deze toonden nu figuren van top tot teen. Alle lagen van de Franse bevolking komen voorbij in een grote verscheidenheid aan modieuze kleren: van het eenvoudige negligé 1 tot de robe à la polonaise 2 3, de robe à l’anglaise 4 en een enkel modieus mannenkostuum.
Jonge vrouw, op de rug gezien, in een tafzijden japon met 'manches en sabot' en platte plooien op de rug. 'Parlement' (type fichu) van witte tafzijde versierd met genopt kant. Hoog kapsel met chignon op de rug, waarop een 'bonnet à l'Anglaise'. In de linkerhand een waaier en in de rechterhand een brief.

Museum Rotterdam
favoriet  0
 
Collectie

Een paar mitaines. Katoen. Wit katoenen weefsel / keperkatoen / met zijden borduursel in donker en lichtrood, donkergroen, geel, lichtblauw.

Gemeentemuseum Den Haag
favoriet  0
 
Collectie

Robe à l'anglaise, bestaande uit overkleed en rok van felgele tafzijde met garnering van bouillons, gedragen à la polonaise

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

De schoenen zijn van groene keperstof vervaardigd, de hakken zijn met wit leer overtrokken. Het voorblad is met wit lint versierd.

Museum Rotterdam
favoriet  2
 
http://museumrotterdam.nl/cache/lowres/10678-A-B_1_700_700.jpg
Link

Op dit portret van koopman Ewoud Visser is goed te zien dat het herenvest een stuk korter is geworden dan dat het aan het begin van de achttiende eeuw was.

Gemeentemuseum Den Haag
favoriet  1
 
Collectie

Mannenkostuum bestaande uit jas/redingote van blauwbruine ripszijde en vest van heldergele tafzijde

Rijksmuseum Amsterdam
favoriet  0
 
Collectie

Toen in de late 18de eeuw strakke vormen en versieringen in de mode kwamen, maakten Franse horlogekastenmakers eenvoudig ogende, maar verfijnde kas

Gemeentemuseum Den Haag
favoriet  0
 
Collectie

Japon, zogenaamde 'robe tunique', van lichtgroene zijde met ingeweven zilveren streep en kleine gebrocheerde strooibloemen, vermaakt uit robe à la

Centraal Museum
favoriet  0
 
Collectie

Grote muts van genopt zijden neteldoek met dubbele strook tule, band en strik zijn van groene zijde.

De handelscompagnieën (V.O.C. en W.I.C.) die in de zeventiende eeuw waren opgericht, zorgden ook in de achttiende eeuw voor een regelmatige toevoer van katoenen en zijden stoffen. Tegelijkertijd leverden zij gedrukte, beschilderde of geborduurde kledingstukken zoals huisjassen, huismutsen en vrouwenrokken naast shawls uit India en waaiers uit China en Japan. Deze internationale handelscontacten konden de economische neergang in ons land echter niet keren. In 1702 brak een stadhouderloos tijdperk aan dat tot 1747 zou duren. Men bleek niet in staat een oplossing te vinden tegen de sancties en blokkades die Frankrijk en Engeland instelden tegen goederen uit ons land. Als reactie hierop werd door de Nederlandse producenten aangedrongen op beschermende maatregelen tegen alle textielimport uit Europa en daarbuiten, omdat het erg slecht ging met de inlandse nijverheid. Talloze verzoekschriften werden aan de lokale en nationale overheden gestuurd, maar het mocht niet baten. Wie het zich kon permitteren kocht stoffen en ook kleren uit het buitenland.

De bovenste laag van de bevolking kleedde zich niet alleen ‘op z’n Frans’, maar doorspekte het Nederlands met allerlei Franse woorden (veel daarvan gebruiken we vandaag nog) en las de Franse modetijdschriften. Men kon deze in de boekwinkels in de grote (provincie)steden kopen en regelmatig abonneerden zich ook groepjes vrouwen om hiermee de aanzienlijke kosten te drukken. In de Nederlandse kranten verschenen advertenties van Franse kappers, naaisters en ook marchande de modes die ‘net uit Parijs teruggekeerd’ de allernieuwste accessoires aanboden. Desondanks week het kleedgedrag in ons land aanzienlijk af van het origineel in Parijs. Ons bestedingspatroon was veel gematigder, ons gebruik van linten, strikken en passement of felle kleuren niet zo uitbundig en uiteraard is het klimaat hier niet zo mild waardoor sommige modes niet gevolgd konden worden. En tot slot, de Hollandse smaak was nu eenmaal niet geheel als de Franse.

Onder invloed van de Verlichting ging men in het gecentraliseerde Frankrijk, met Versailles als middelpunt, in de tweede helft van de eeuw zijn blik op Engeland richten. Daar vertoefde de adel grotendeels op het platteland en dit stelde uiteraard andere eisen aan de garderobe. Hoewel Nederland van 1780 tot 1784 oorlog voerde met Engeland, deden ook hier de effen stoffen en eenvoudiger modellen hun intrede. Maar, kort daarna begonnen de Patriotten hun stem te roeren en kwam Pruisen tevergeefs stadhouder Willem V te hulp. Uiteindelijk viel in 1794/95 Frankrijk het land binnen. De stadhouder en zijn gezin vluchtten naar Engeland en de Bataafse Republiek werd opgericht. In deze roerige tijden verdween de mode even naar het tweede plan.

Auteur
Modemuze