Kristallen oorbel voor celibataire Bektashi soefi's

Oorsieraad (mengüş) van kristal voor Bektashi soefi’s. Deze oorbel is gedragen door Mehmed Ali Hilmi Baba (1842-1907), Bektashi-dichter en baba (overste) van de dargah van Şahkulu in Istanbul.

De oorbel is onderdeel van de geestelijke kledij en werd gedragen door ongetrouwde Bektashi baba’s. Een baba is de titel voor oudere mannen en bij de Bektashi’s specifiek voor hen met religieuze autoriteit. Net zoals andere elementen van de baba-uitrusting verwijst de oorbel naar de Bektashi leer. De oorbel werd gedragen in het rechteroor en kon de symbolische vorm van een Bektashi hanger, een teslim tasi, aannemen (zie bijvoorbeeld 7031-42). Ook waren er zilveren oorsieraden in de vorm van een hoefijzer, als verwijzing naar Düldül, het paard van Ali. Deze laatste vorm werd gedragen als teken van dienstbaarheid, gelijk aan de dienstbaarheid van Düldül (De Jong 1989:10). Wanneer één oorbel wordt gedragen heet dit Hasani, naar de sjiitische imam Hassan. Wanneer twee oorbellen worden gedragen heet dit Husaini, naar Hoessein (Brown 1968:179).

Dergelijke oorsieraden werden uitsluitend gedragen door de celibataire tak van de Bektashi soefi-orde. In het verleden was het verkrijgen van een oorbel het kenmerk van de ceremonie waarin iemand een celibataire derwisj werd. Dit ritueel vond plaats op de drempel van het huis van Balim Sultan, in Turkije. Sinds de afschaffing van soefi-ordes in Turkije in de jaren 1920 wordt deze ceremonie uitgevoerd in het Bektashi hoofdkwartier in Tirana, Albanië (Birge 1937:165).

De oorbel heeft twaalf hoeken. De betekenis van de twaalf punten kan op meerdere manieren geïnterpreteerd worden. De belangrijkste betekenis is dat de punten de de twaalf sjiitische imams symboliseren. Wanneer Bektashi’s in conversatie raakten met christenen, echter, verwezen ze naar de twaalf apostelen (Birge 1937: 232). Een andere interpretatiemogelijkheid was dat de twaalf hoeken symbool stonden voor de twaalf volkeren van Israël, dus de stamvaders van het joodse volk (Birge 1937: 217). Het feit dat een element als twaalf hoeken alle drie deze betekenissen kon hebben, toont de verbondenheid en overlap van het Bektashisme met andere religies. Daarnaast maakten de symbolen met dubbele betekenissen het makkelijker om zowel moslims als christenen van het Bektashisme te overtuigen (Birge 1937: 210).

De kristalsteen waar het oorsieraad van is gemaakt heet Najaf, naar de stad waar het mineraal vandaan komt en waar het mausoleum van Ali staat. Bektashi’s verbinden dit materiaal ook met het (bijbelse verhaal van) de profeet Mozes: hij gaf eerst manna en kwartel aan de joden, waarna zij ook water verlangden. Dus sloeg hij op een rots, waar twaalf bronnen uit sprongen, waarna elk volk uit een eigen bron kon drinken (Birge 1937: 233).

Luca Bruls, 2016.

Doe een aanvulling

Vul deze informatie aan of geef een reactie

 
 
Objectnummer
7031-43
Instelling
Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen
Periode
1875-1900
Beschrijving: 
Oorsieraad (mengüş) van kristal voor Bektashi soefi’s. Deze oorbel is gedrage...Lees verder
Herkomst
Istanbul
Credits
Met steun van het Mondriaan Fonds.
Doorzoek de website met tags
bergkristalIstanbuloorsieraadsnijden