Balenciaga: de vergeten couturier

Blog Modemuze Annabel Hoyng - Van der Meijden. Cristóbal Balenciaga aan het werk, 1968, foto door Henri Cartier Bresson

In 1968 sloot oprichter en naamgever Cristóbal Balenciaga moe en gedesillusioneerd zijn modehuis. Wie had ooit gedacht dat Balenciaga in 2018 zou uitgroeien tot een van de best verkopende modemerken ter wereld? De erfenis van deze ‘couturier des couturiers’ is gigantisch, maar anders dan tijdgenoten Dior en Chanel is hij als persoon nog altijd weinig bekend.

Balenciaga’s moeder stond aan de wieg van zijn succes. Zij werkte als kleermaakster voor de markiezin van Casa Torres in Getaria, Baskenland. Als kleine jongen speelde Cristóbal tussen de ruisende rokken van welgestelde dames. Zo kreeg hij hun glamoreuze smaak met de paplepel ingegoten. Toen hij nog geen 12 jaar oud was, vroeg Balenciaga de markiezin of hij een jurk voor haar mocht maken. Onder de indruk van wat hij had geproduceerd, stuurde ze hem naar San Sebastian. Daar ging hij in de leer als kleermaker.

In 1917 opende Balenciaga zijn eerste haute couturewinkel. Hij was 22 jaar oud. Al snel volgden couturehuizen in Madrid en Barcelona. Onder de indruk van Franse couturiers, bezocht hij de shows van onder andere Coco Chanel en Madeleine Vionnet. Hij kocht modellen die hij liet aanpassen aan de smaak van zijn clientèle – in die tijd nog heel gewoon.

Parijs

In 1937 opende hij zijn eigen modehuis in Parijs. Het modehuis in San Sebastian doopte hij om tot Eisa, naar zijn moeder. Zijn eerste show was meteen een daverend succes. Zijn creaties vielen op door hun eenvoud en snit, bijzondere stoffen, gewaagde kleurencombinaties en Spaanse invloeden. Een voorbeeld hiervan is dit strakke gele mantelpak van stevige stof waarvan de gele kleur naar matadorkostuums verwijst.

Technisch meester

Balenciaga stond bekend om zijn technisch vernuft en zijn haast architectonische vormgeving. Daarmee zou hij blijven experimenteren tot aan het einde van zijn carrière. Een van zijn beroemdste silhouetten is de ‘tonneau(ton) uit 1947, een coconvorm waarin de taille van de draagster volledig verdween. Een bekend ontwerp dat hieruit voortvloeide is de ‘sack-dress’, die in 1957 tot grote consternatie leidde. Het ging volledig in tegen het vrouwelijke silhouet uit die tijd, vertegenwoordigd door de ‘new look’ van Christian Dior.

Modemuze Balenciaga Annabel Hoyng - Van der Meijden Sack-Dress
Balenciaga's Sack-Dress, credits Cristóbal Balenciaga Museum

Cultcouturier

Balenciaga ontwikkelde zich tot een ‘cultcouturier’ en werd alom gerespecteerd. Dior noemde hem “de meester van ons allen” en Chanel bestempelde hem als de enige echte couturier. Maar anders dan zijn bekendere tijdgenoten was Balenciaga mediaschuw. Bovendien vond hij dat de pers kopieergedrag in de hand werkte. In 1957 maakten hij en collega Hubert de Givenchy een statement door media bij hun shows te weigeren. Niet dat dit afbreuk deed aan hun roem; ze kwamen vier weken later alsnog opdraven, een dag voordat de collectie in de winkel verscheen.

Modemuze Balenciaga Annabel Hoyng - Van der Meijden Sack-Dress
Balenciaga's Sack-Dress, credits Cristóbal Balenciaga Museum

Opvolging

In 1968 besloot Balenciaga dat hij niet langer in staat was de ontwikkelingen in de modewereld bij te benen. Hij stopte met ontwerpen en overleed in 1972. In 1986 kocht een investeerder de rechten op Balenciaga. De eerste ontwerper van het opgepoetste modehuis was Michel Goma (1987-1992), opgevolgd door de Nederlander Josephus Thimister (1992-1997). In 1997 trad Nicholas Ghesquière aan, die 15 jaar lang aan het roer stond. Het modehuis behoort inmiddels toe aan luxeconglomeraat Kering. Onder hen werkte eerst Alexander Wang (2012-2015). In 2015 werd de huidige creatief directeur aangesteld: de Georgische ontwerper Demna Gvasalia, mede oprichter van het Franse label Vetements.

Lan­ge da­mes­jas geïnspireerd door de New Look, 1948, collectie Centraal Museum Utrecht.
Lan­ge da­mes­jas geïnspireerd door de New Look, 1948, collectie Centraal Museum Utrecht.

Balenciaga onder Gvasalia

De stijl van het modehuis is vandaag de dag behoorlijk losgezongen van zijn oorspronkelijke oprichter en naamgever. Met zijn voorliefde voor street style heeft Demna Gvasalia het modehuis met iconoclastisch geweld opgeschud. In plaats van in zijn voetsporen te treden, heeft Gvasalia zich eerder tegen de elegante erfenis van Balenciaga afgezet. Dit heeft geresulteerd in een kruising tussen haute couture and streetwear, met onnavolgbaar succes. Zo heeft hij de klassieke Balenciaga ‘cocon’ opgeblazen tot grote opblaasbare donsjacks en de heftig becommentarieerde Triple S sneaker (ook wel bekend als ‘ugly dad sneaker’) geïntroduceerd.

Blog Modemuze Annabel Hoyng - Van der Meijden. Louise Dahl-Wolfe Suzy Parker bij de Seine, 1953
Louise Dahl-Wolfe Suzy Parker bij de Seine, 1953, credits Cristóbal Balenciaga Museum

Eerbetoon: het Balenciaga Museum

Zijn we de ‘couturier des couturiers’ dan helemaal vergeten? Nee, Cristóbal Balenciaga lijkt populairder dan ooit. Recentelijk zijn een aantal indrukwekkende tentoonstellingen aan hem gewijd, waaronder in het Londense Victoria and Albert Museum en het Palais Galliera in Parijs. Daarnaast heeft collega en bewonderaar Hubert de Givenchy in 2011 een museum gesticht in Balenciaga’s geboorteplaats Getaria. Het schitterende Balenciaga Museum waakt zorgvuldig over zijn nalatenschap en is gewijd aan Balenciaga’s eigen ontwerpen en de connectie met zijn geboorteland Spanje. Een welkom eerbetoon aan deze formidabele meester, die aan de wieg stond van onze hedendaagse mode.

Momenteel zijn er twee tentoonstellingen te zien: Cristóbal Balenciaga. Fashion and Heritage – Conversations (23 maart 2018 t/m 27 januari 2019), gecureerd door Judith Clark, en Distinción. A Century of Fashion Photography (9 oktober 2018 t/m 27 januari 2019), gecureerd door Juan Naranjo.

Doe een aanvulling

Vul deze informatie aan of geef een reactie

10
 
Auteur
Volgt de Master Fashion Curation (London College of Fashion). Specifieke interesses: mode uit de 20e en 21e eeuw, de relatie tussen mode en (podium-)kunst en visuele representatie. Instagram @annabelhoyng
Datum
14 oktober 2018